Trefi a Phentrefi Sir Benfro
Does dim trefi mawr yn Sir Benfro mewn gwirionedd, ond mae gennym ddinas. Ychydig dros 1400 o bobl sy’n byw yn ninas Tyddewi, sy’n golygu mai dyma ddinas leiaf Prydain.
Mae gan drefi a phentrefi Sir Benfro gysylltiad agos â’r môr sy’n amgylchynu’r sir ar dair ochr, ac yn wir bu’r rhan fwyaf o’r cymunedau yn borthladdoedd ar gyfer rhyw nwyddau neu’i gilydd, rywbryd yn eu gorffennol.
Bu Trefdraeth, sy’n dref farchnad fechan a hardd ar lan Afon Nyfer, yn borthladd penwaig am gyfnod yn y gorffennol a dechreuodd pentref bychan, bach Abercastell ei hanes fel harbwr yn allforio llechi a grawn.
Mae Dinbych-y-pysgod (http://www.visitpembrokeshire.com/cy-gb/darganfod-sir-benfro/trefi-a-phentrefi/dinbych-y-pysgod-a-phenalun) yn dref glan môr gaerog hyfryd. Y Normaniaid oedd yma’n wreiddiol a daeth Dinbych-y-pysgod yn dref gaerog yn ystod y 13eg ganrif.
Mae cymunedau Sir Benfro’n fywiog; yn llawn ysbryd cymunedol a meddyliau creadigol sy’n defnyddio tirwedd drawiadol Sir Benfro fel ysbrydoliaeth ar gyfer eu gweithiau celf.
Er enghraifft, mae tref farchnad fechan Arberth, yng nghanol Sir Benfr, wedi dod yn gyrchfan siopa ar gyfer unrhyw beth sy’n cael ei greu yn Sir Benfro; ac mae gwneuthurwyr paentiadau, crochenwaith, cerfluniau a gemwaith i gyd i’w cael yn y dref liwgar hon.

Amroth

Pentref bychan glan y môr gyda thraeth creigiog, rhwng Saundersfoot ac Amroth, yw Wiseman’s Bridge. Cysylltir y pentref â Saundersfoot gan gyfres o dwneli, olion y rheilffordd gul oedd yn arfer cludo glo o’r pyllau glo lleol i Harbwr Saundersfoot.

Mae’r pentref hanesyddol hwn ar arfordir gogleddol Sir Benfro, yn agos i Dyddewi, yn lle braf iawn os ydych am osgoi rhannau mwy twristaidd yr ardal. Bu Cerys Matthews, prif leisydd y grŵp Catatonia, yn byw yma pan yn ifanc.

Dau bentref bychan tua hanner ffordd rhwng Hwlffordd ac Abergwaun yw Trefgarn a Chas-blaidd. Yn wahanol i Gas-blaidd, mae Trefgarn ar wasgar braidd, a does dim canol i’r pentref fel y cyfryw.

Mae’n debyg mai Dinbych-y-pysgod yw tref glan môr mwyaf eiconig Cymru, sy’n cystadlu’n ffafriol iawn â mannau fel Mevagissey a Polperro o ran ei swyn a’i hyfrydwch.

Pentir yng ngogledd orllewin Sir Benfro yw Pen-caer, ychydig i’r gorllewin o Abergwaun.

Mae pentref bach tlws Ystangbwll ychydig filltiroedd i’r de o Benfro, rhwng Freshwater East a Bosherston. Er bod bythynnod tlws a thŷ tafarn yma, yr hyn sy’n denu pobl yma ar y cyfan yw Ystâd Ystangbwll, Cei Ystangbwll, a thraeth Barafundle.

Mae St Florence yn bentref hudolus ac yn un o gyn-enillwyr gwobr enwog Wales in Bloom. Mae’r lle’n llawn o fythynnod tlws, gan gynnwys un sydd â hen simdde Ffleminaidd, yr olaf o’i fath yn yr ardal, yn ogystal ag eglwys ddiddorol o’r 13eg Ganrif.

Mae pentref hynod Llandudoch yng ngogledd orllewin Sir Benfro, ger tref farchnad Aberteifi a’r ffin gyda Sir Gaerfyrddin.

Mae Tyddewi wedi’i enwi ar ôl nawdd sant Cymru, Dewi Sant. Hon yw’r ddinas leiaf ym Mhrydain, gyda phoblogaeth o ychydig dros 1600 o bobl. Cafodd statws dinas yn 1995, ond mae wedi bodoli ers y 5ed ganrif, a bu Dewi ei hun yn byw yma.

Mae dwy ran i’r pentref bach hyfryd yma ar arfordir deheuol Penrhyn Dewi – Solfach Uchaf ar y bryn a Solfach Isaf yn nyffryn cul yr afon sy’n arwain at yr harbwr.

Pentref glan y môr bychan rhwng Dinbych-y-pysgod ac Amroth yw Saundersfoot. Mae’n llai o faint o lawer na Dinbych-y-pysgod, a chanddo ei gymeriad a’i nodweddion ei hun.

Mae Doc Penfro neu Borthladd Penfro yn dref sydd â gorffennol byr ond disglair. Ar ddiwedd y ddeunawfed ganfrif, doedd dim yn yr ardal ond tir fferm, ond erbyn 1901 roedd gan y dref boblogaeth o 11,000.

Mae Penfro’n dref gaerog hyfryd sy’n dyddio nôl dros 900 mlynedd ac sy’n enwog am ei Chastell Normanaidd. Mae Castell Penfro’n un o gestyll Normanaidd mwyaf cyfan y DU. Yma ganed Harri VII, sylfaenydd llinach y Tuduriaid.

Mae Nolton a Nolton Haven ym Mae Sain Ffraid ar arfordir gorllewinol Sir Benfro. Cymuned ffermio fechan yw Nolton.

Tref fechan yw Neyland ar arfordir gogleddol Dyfrffordd y Ddau Gleddau, rai milltiroedd i’r dwyrain o Aberdaugleddau. Tyfodd y dref o gwmpas y rheilffordd.

Mae Trefdraeth yn dref fach hyfryd ar arfordir gogleddol Sir Benfro. Mae ganddi ymwelwyr ffyddlon iawn, gyda llawer ohonynt yn treulio hafau cyfan yno bob blwyddyn, ac mae rheswm da am hynny.