Aberdaugleddau

Mae iardiau llongau llynges, llongau mordeithio a fflyd o gychod pysgota yn britho hanes y dref.

Mae gorsaf reilffordd yn Aberdaugleddau a gwasanaeth bws da, bws arfordirol 315, yn cysylltu’r dref â Hwlffordd a hefyd allan i Dale.

Gellir olrhain hanes Aberdaugleddau yn ôl i gyfnod y Llychlynwyr yn 854 pan aeafodd y pennaeth Hubba ei fflyd o 23 o longau yn yr Aber. Ers hynny, mae Aberdaugleddau wedi cael ei ddefnyddio mewn nifer o ymgyrchoedd; defnyddiodd Richard ll Aberdaugleddau i lansio’i ymosodiadau ar Iwerddon ym 1399 ac felly hefyd Cromwell a’i fyddin ym 1649.

Ym mhentref bychan y Priory gellir gweld gweddillion Priordy Pill. Roedd Priordy Pill yn dŷ Tironaidd a sefydlwyd yn y 12fed ganrif a chredir ei fod yn gangen o Abaty Llandudoch yng ngogledd Sir Benfro. Fe’i sefydlwyd gan Urdd Tironaidd y Mynachod Benedictaidd.

Ni sefydlwyd Aberdaugleddau fel tref tan 1790. Roedd y tir yn eiddo i Syr William Hamilton, ond Charles Francis Greville wnaeth y cais am ddeddf seneddol er mwyn galluogi Syr William a’i etifeddion i greu dociau, adeiladau cei a sefydlu marchnadoedd, adeiladu ffyrdd a rhodfeydd at y porthladd a rheoleiddio’r heddlu.

Adeiladwyd Aberdaugleddau ar system grid ac mae tai Sioraidd hardd yno, yn enwedig ar Hamilton Terrace. Gobeithiwyd y byddai’r porthladd yn dod yn fan ymadael i deithwyr ar draws Môr yr Iwerydd a fyddai’n cyrraedd Aberdaugleddau ar y trên, ond, yn anffodus, ni ddigwyddodd hynny.

Yn y 18fed ganrif, gwnaeth Crynwyr o Nantucket y porthladd yn gartref i’w fflyd o gychod pysgota morfilod ac yn nechrau’r 20fed ganrif roedd yn ganolfan ar gyfer diwydiant pysgota mawr iawn. Ar un adeg, roedd hi’n bosibl cerdded ar draws holl led y dociau ar fyrddau llongau pysgota. Heddiw, mae Aberdaugleddau’n fwy adnabyddus am y purfeydd olew a nwy ar ochr arall y dref.

Mae rhywfaint o swyddogaeth fasnachol i ddociau Aberdaugleddau hyd heddiw, ond mae’r rhan fwyaf o’r dociau wedi eu troi’n farina a phentref marina. Mae llongau pleser sy’n crwydro gorllewin Prydain ac Iwerddon hefyd yn galw yn y porthladd yn rheolaidd.