Maenorbŷr

Mae Maenorbŷr yn bentref glan y môr hyfryd gyda bae tywodlyd ardderchog sy’n boblogaidd gyda syrffwyr, a chastell hardd, canoloesol sy’n edrych dros y bae. Yma ganwyd Gerallt Gymro (Giraldus Cambrensis) ac roedd y pentref yn ffefryn gyda George Bernard Shaw a Virginia Woolf.

Mae tafarn glyd ac Eglwys Normanaidd ddiddorol yn y pentref. Cafodd Maenorbŷr ei ddynodi’n ardal gadwraeth gan Barc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro ym 1997.

Beth sydd ym Maenorbŷr?

Gweithgareddau

Mae’n hyfryd cerdded ar hyd Llwybr yr Arfordir i’r ddau gyfeiriad, ond mae gorfod cerdded o gwmpas terfyn Gwersyll Maenorbŷr yn lleihau rhywfaint ar bleser y daith i gyfeiriad Dinbych-y-pysgod.  Mae hyn hefyd yn golygu nad oes llwybrau cylchol, byrrach yn yr ardal hon. I’r gorllewin, byddwch yn mynd heibio Bae Swanlake a Freshwater East.

Atyniadau

Mae Castell Maenorbŷr mewn lleoliad trawiadol uwchben y traeth; mae yma waith carreg mewn cyflwr da, capel, tŵr crwn a phorthdy; nifer o risiau, tyrau, ystafelloedd a bylchfuriau i’w harchwilio a ward mewnol wedi ei droi’n erddi.

Hefyd yn y pentref mae’r Beer House sydd wedi ei adnewyddu, a cholomendy o dan waliau’r castell. Ar Lwybr yr Arfordir i’r dwyrain mae cromlech garreg y King’s Quoit uwchben y bae.

Bwyd a diod

Mae’r unig dafarn ym Maenorbŷr, y Castle Inn, yn gweini bwyd. Mae gan y Beach Break Tea Rooms, yng nghanol y pentref, ardd hyfryd i gael paned o de.

Llety

Mae bwyty gydag ystafelloedd gwely ym Maenorbŷr ynghyd â nifer o leoedd gwely a brecwast, tai llety a ffermdai. Mae nifer o wersylloedd a pharciau carafanau teithiol a nifer o barciau gwyliau ar gyrion y pentref gyda charafannau statig hunanarlwyo ar gael. Mae nifer o fythynnod hunanarlwyo ar gael ledled y rhan yma o Sir Benfro, gan gynnwys ym Maenorbŷr ei hun. Mae Hostel Ieuenctid Maenorbŷr ar ochr ddwyreiniol y pentref wrth ochr Llwybr yr Arfordir, hanner ffordd i Lydstep.

Cyrraedd Maenorbŷr

Mae gwasanaeth bws 349 yn cysylltu Maenorbŷr â Hwlffordd a Dinbych-y-pysgod ac mae gorsaf reilffordd yn y ddwy dref.

Oeddech chi’n gwybod…

Mae hen, hen hanes i Maenorbŷr ac mae darganfyddiadau archeolegol wedi dyddio arteffactau yn ôl i gyfnodau Mesolithig a Neolithig cynnar, sydd 11,500 o flynyddoedd yn ôl! Y peth mwyaf dramatig i oroesi o’r cyfnod Neolithig yw siambr gladdu neu gromlech King’s Quoit sydd wrth ymyl y llwybr ar y clogwyn ar ochr ddwyreiniol Bae Maenorbŷr.

Derbyniodd y marchog Normanaidd Odo de Barri dir yn negawd olaf yr 11eg ganrif ac adeiladodd neuadd bren ar safle’r castell gan ei hamgylchynu â chloddiau. Ei fab ddechreuodd adeiladu castell carreg Maeorbŷr sydd yma heddiw. Adeiladwyd tŵr mawr sgwâr ynghyd â neuadd gain ac, erbyn diwedd y 12fed ganrif, roedd yr adeiladau hyn wedi eu hamgáu gan ddau gysylltfur o garreg gyda thyrau a phorthdy cadarn.